Aaike van Oord:

Hoe ontstaat
een aardbeving?

 

Hoe ontstaan aardbevingen en waarom voelen we een lichte aardbeving soms net zo hevig als een zware? Geoloog Aaike van Oord van het Museon in Den Haag geeft antwoord op deze en meer vragen.

Daartoe moeten we iets meer weten over de aardkorst en bewegingen daarin. Van Oord: “Plaattektoniek is een model van de beweging van continenten dat een proces beschrijft in de mantel- en aardkorst, waarbij de aardkorst beweegt. Naast bewegingen naar elkaar toe en van elkaar af heb je situaties waarin stukken aardkorst langs elkaar bewegen. Die beweging is stroef, waardoor spanning opbouwt. Als de spanning te hoog wordt, kunnen gesteenten dit niet meer tegenhouden en breekt of schuift er iets in de aardkorst. Dat voel je als een aardbeving.”

Hoe ziet de ondergrond in Nederland en Groningen eruit?

In de grond zit tot kilometers diep een gebroken ondergrond. Gesteenten die meer dan 3 kilometer diep zitten, zijn ruim 250 miljoen jaar oud en hebben nadat ze zijn neergelegd een gebergtevormingsproces meegemaakt. In Groningen zijn daaronder nog lagen uit het Carboon te vinden van minstens 300 miljoen jaar oud. In die lagen zitten plantenresten, waaruit gas gekomen en omhoog gemigreerd is. Dat zit nu vast in de poreuze ruimtes in het jongere zandgesteente van 250 miljoen jaar oud dat erbovenop ligt. Het zand uit de zandsteen is in de loop der jaren tot gebergte gevormd. Dat gebergte is afgedekt met jongere gesteente dat tot aan het aardoppervlak reikt.

Hoe ontstaan de aardbevingen in Groningen?

Nu gas uit het zandsteen wordt gehaald, worden de ruimtes waar het gas zat hol en heeft het zandgesteente minder draagkracht. Het gas gaf tegendruk aan de 3 kilometer gesteente dat erbovenop lag, maar zonder gas kan de zandsteen het niet meer voldoende dragen.Er ontstaan bewegingen langs het oude gebergte, waarbij oude breuken die er nog zaten opnieuw in beweging komen. Hoe groter het gasveld is, des te groter zijn de bewegingen die je kunt verwachten als je het gas uit de grond haalt. Het Slochteren-gasveld is een van de grootste in de wereld, een unieke situatie voor zo’n dichtbevolkte omgeving als ons land. Veel andere grote velden liggen namelijk onder de zeebodem of een woestijngebied.

Waarom voelen we een lichte aardbeving soms net zo hevig als een zware?

Veel aardbevingen zitten meer dan tien kilometer, soms wel tweehonderd kilometer, diep. Zware aardbevingen worden daardoor gedempt voor ze de aardoppervlakte bereiken. In Groningen zijn de aardbevingen relatief licht, maar ook ondieper. De energie wordt minder gedempt door gesteente van de aardkost met soms grotere gevolgen.

 


Aandacht voor aardbevingen in Museon

 

Tentoonstelling Geologie en Techniek

 

Met wetenschappelijke technieken proberen we de aarde te leren kennen, zodat we kunnen reageren op de vaak ingrijpende gevolgen van bewegingen en veranderingen in de grond. Door plaattektoniek verklaren we de beweging van losse platen en de gevolgen ervan, zoals aardbevingen. Seismiek maakt gebruik van

geluidsgolven in de bodem en geeft een beeld van wat zich daar afspeelt. In de tentoonstelling Geologie & Techniek in het Museon ervaren bezoekers hoe wetenschappers en onderzoekers met moderne technieken de aarde doorgronden. Bijvoorbeeld om erachter te komen wat aardbevingen veroorzaakt en hoe diep in de aarde olie en gas gevonden worden. Kijk voor meer informatie op www.museon.nl.