Als ouders gaan scheiden wordt alles anders…

Jaarlijks eindigen tienduizenden huwelijken in Nederland in een echtscheiding. In 2012 werd een recordaantal van 33.273 huwelijken ontbonden (37%), waarbij 33.834 kinderen betrokken waren (CBS, 2014). Een echtscheiding zet alles op zijn kop, voor de ouders, maar ook voor de kinderen. Welk gedrag van kinderen is normaal in een echtscheidingssituatie en wat kun je doen om te helpen?

Volgens schattingen zijn er op dit moment 16.000 kinderen die ernstige last hebben van de scheiding van hun ouders. Jaarlijks komen daar ongeveer 3.500 nieuwe kinderen bij. De scheiding zelf is niet het grootste probleem voor kinderen; wel de voortdurende strijd, waarbij ouders elkaar beschuldigen, beschimpen en bevechten. Hierdoor worstelen kinderen met angst, verdriet, boosheid, loyaliteitsconflicten en schuldgevoel.

Door alle hectiek en spanning herken je niet altijd de signalen van je kind. Ook valt het niet altijd mee om goed te reageren. Begrijpen waarom je kind zich anders gedraagt, kan je helpen om beter te reageren, wat weer een positieve invloed kan hebben op de verwerking van de scheiding bij je kind.

Kinderen van 0 - 4 jaar
Kinderen van 0 tot 4 jaar gaan zich hechten aan hun ouders en ontwikkelen vanuit die hechting basisvertrouwen. Vanuit deze basis kan je kind de wereld vrij en vol vertrouwen tegemoet treden. Als in deze fase het vertrouwen beschadigd wordt of als hechting met een vaste verzorger niet tot stand komt, kan dat schade veroorzaken aan de basis van de hele verdere ontwikkeling: je kind zal de wereld tegemoet treden met een fundamenteel wantrouwen en krijgt moeite om een vertrouwensband aan te gaan met anderen.

Signalen

  • slechter of niet slapen
  • vaak ziek zijn
  • plotseling of vaak huilen
  • niet zindelijk willen worden
  • niet eten
  • erg schrikken bij correcties
  • prikkelbaar
  • weinig taalontwikkeling

Let speciaal hierop:

  • Baby’s kunnen nog niet praten, maar zijn wel gevoelig voor de stemming van hun ouders en uiten dat lichamelijk. Troost en knuffel je kind veel, want daardoor raakt het zijn spanning weer kwijt.
  • Zorg voor continuïteit in de zorg voor het kind, dat wil zeggen: de zorg voor het kind dient zoveel mogelijk op dezelfde manier door te gaan door beide ouders. Rust en regelmaat zijn belangrijker dan ooit, terwijl er zo min mogelijk met de kinderen wordt heen en weer ‘gesleept’.
  • Omdat het geheugen van baby’s nog niet zo ver reikt, is het beter om regelmatig korte contacten te hebben. Een ouder die te lang wegblijft, wordt een vreemde voor het kind. Liever tweemaal per week kort, dan éénmaal in de twee weken wat langer.
  • Bescherm de ‘persoonlijke omgeving’ van je kind, bijvoorbeeld met een favoriete knuffel en geef die ook mee tijdens een bezoekregeling.

Kinderen van 4 - 6 jaar
Kinderen van deze leeftijd betrekken alles op zichzelf en denken dat ze invloed hebben gehad op de echtscheiding. Ze vragen zich af: “Wat heb ik fout gedaan?” Ze voelen zich persoonlijk verantwoordelijk. Ze kunnen extra lief doen, in de hoop dat papa en mama dan weer bij elkaar zullen komen en voelen zich schuldig over de scheiding.

Signalen

  • Vaak boos of verdrietig zonder duidelijke reden
  • Zich jonger gedragen dan ze zijn (ze gaan bijvoorbeeld weer duimzuigen of bedplassen)
  • Lichamelijke klachten, zoals buikpijn en misselijkheid
  • Enge dromen, angst voor gewone dagelijkse dingen
  • Heel aangepast gedrag vertonen, uit angst dat ook zij niet meer welkom zijn.

Let speciaal hierop:

  • Zeg tegen je kind dat het normaal en goed is om verdrietig, boos en van streek te zijn door de scheiding.
  • Zeg dat jij altijd je best zal doen om te luisteren en te helpen.
  • Benadruk dat de scheiding niet de schuld van je kind is. Papa en mama hebben ruzie, maar ze houden allebei nog van hun kind!

Kinderen van 6 - 12 jaar
Op deze leeftijd zijn kinderen steeds beter in staat na te denken over complexe situaties en kunnen ze een relatie leggen tussen oorzaak en gevolg. Ze gaan nadenken over mogelijke gevolgen en oplossingen voor problemen.

Signalen

  • Een basisgevoel van onzekerheid, angst dat ook de andere ouder bij het kind zal weggaan
  • Zichzelf afkeuren
  • Somberheid, boosheid en woede-uitbarstingen
  • Doen alsof er geen emoties zijn rondom de scheiding
  • Troosten van de ouders
  • Moe of stil zijn
  • Geen zin in school

Begrijpen waarom je kind zich anders gedraagt, kan je helpen om beter te reageren.

Let speciaal hierop:

  • Kinderen van deze leeftijd zijn soms bang om gepest te worden met de scheiding; wees hier dus alert op.
  • In éénoudergezinnen missen de kinderen de uitwonende partner als rolmodel, met name de ouder van dezelfde sekse. Omdat kinderen vaker bij hun moeder blijven wonen, hebben meisjes nog steeds hun moeder als voorbeeldfiguur en zijn het vooral jongens die hun vader missen als rolmodel. De vader blijft daarin belangrijk, ook als er een nieuwe (mannelijke) partner in beeld is.
  • Neem de tijd om te spelen of iets te ondernemen met je kind en probeer mee te gaan in zijn spelfantasie. Daardoor kan hij zijn emoties verwerken en kunnen gebeurtenissen een plekje krijgen in het spel krijgen.

Kinderen van 12 - 18 jaar
Kinderen vanaf 12 jaar kunnen een situatie overstijgend, dus objectiever, inschatten. Op deze leeftijd voelen kinderen vaak al vroeg aan dat er iets mis is tussen hun ouders. Sommigen reageren op de scheiding door op te houden met puberen, om zo hun ouders te sparen. Vanuit een groot ­loyaliteitsgevoel nemen ze soms makkelijk de rol van steun en toeverlaat op zich. Anderen gaan juist heftiger puberen.

Signalen

  • Ruzie maken, regels niet nakomen, grenzen opzoeken
  • Kant van één van de ouders kiezen
  • Afhankelijk gedrag of juist opstandig gedrag
  • ‘Vage’ lichamelijke klachten als buikpijn, hoofdpijn
  • Veranderd gedrag op school
  • Moeilijker contact met leeftijdsgenoten
  • Afstand houden, zich afsluiten
  • Geen hulp willen, omdat dit een gevoel kan geven van
    niet stoer of zelfstandig zijn, maar het liefst toch veilig bij ouders willen kruipen.
  • Verkeerde vrienden opzoeken.
  • Overmatig drank- of drugsgebruik

Let speciaal hierop:

  • Pubers zijn gevoeliger voor afwijzing, ook al werken ze door hun gedrag de afwijzing in de hand. Blijf toch in gesprek. Laat je niet frustreren door hun tegenstrijdige gedrag.
  • Vraag wat je kind nodig heeft van jou als ouder.
  • Wees uitnodigend om te praten, maar dwing daar niet toe.
  • Praat niet met je puber over de relatie die jij had met je ex-partner.
  • Zit er niet bovenop als je kind een keertje uitvalt, maar geef ruimte om zich te uiten.
  • Geef je kind acceptatie, bevestiging en voldoende eigen ruimte om zich te kunnen ontwikkelen tot een zelfstandig, onafhankelijk mens. Wanneer ouders teveel leunen op het kind kan die ontwikkeling in gevaar komen.
  • Zeg dat je kind best met vrienden/vriendinnen en/of docenten mag praten over de scheiding, als hij daar behoefte aan heeft.

Algemene tips bij alle leeftijden

  • Het doet kinderen pijn als ze jou negatief horen spreken over je ex-partner. Train jezelf dus om altijd op een neutrale manier over je ex- partner te praten. Je gaat dan ook niet ‘per ongeluk’ in de fout als je kinderen erbij zijn. Het vergemakkelijkt bovendien de communicatie met je ex-partner.
  • Geef je kind de ruimte en toestemming om van beide ouders evenveel te houden.
  • Zorg voor een vaste structuur in het dagritme, ook in het weekend.
  • Geef duidelijke, maar eenvoudige uitleg over de scheiding. Benadruk dat je wel je partner verlaat, maar niet je kind.
  • Zorg, als dat maar enigszins mogelijk is, dat je kind regelmatig contact heeft met de ex-partner. Het is en blijft altijd zijn vader/moeder!
  • Geef je ex-partner niet de schuld van bepaald gedrag van jullie kind.
  • Belast je kind niet met jouw emoties. Je mag natuurlijk vertellen dat je de scheiding moeilijk vindt, maar blijf positief. Besef dat jij de volwassene bent en geef je kind ruimte om kind te blijven: hij moet op jouw veiligheid en steun kunnen rekenen - niet andersom! Aarzel niet om contact op te nemen met de huisarts/wijkteams als je het zelf even niet goed aankunt.
  • Verstevig het netwerk rondom je kind. Vraag ooms/tantes, buren en vrienden om extra aandacht te besteden aan je kind.
  • Zorg voor extra hulp, zoals de KIES-training (Kind-In-Echtscheidings-Situatie).